Ulga na start i preferencyjny ZUS. Jakie rozwiązanie wybrać?

Ulga na start i preferencyjny ZUS. Jakie rozwiązanie wybrać na początku działalności?

Rozpoczynając działalność gospodarczą, możesz skorzystać z rozwiązań, które pozwalają ograniczyć wysokość składek na ubezpieczenia społeczne.

Jednym z nich jest ulga na start, która przez pierwsze 6 miesięcy pozwala nie opłacać składek na ubezpieczenia społeczne. Kolejnym są preferencyjne składki ZUS, które przez następne 24 miesiące możesz opłacać od niższej podstawy wymiaru.

Nie oznacza to jednak, że każdy przedsiębiorca musi najpierw korzystać z ulgi na start, a dopiero później przejść na preferencyjny ZUS. Jeśli spełniasz odpowiednie warunki, możesz zdecydować się na preferencyjne składki od początku prowadzenia działalności.

W tym artykule wyjaśniamy, czym różnią się oba rozwiązania, kto może z nich skorzystać, jak długo obowiązują oraz na co warto zwrócić uwagę przy podejmowaniu decyzji.

Czym jest ulga na start?

Ulga na start pozwala przedsiębiorcy przez pierwsze 6 miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej nie opłacać składek na ubezpieczenia społeczne, czyli składki emerytalnej, rentowej i wypadkowej.

W tym okresie przedsiębiorca opłaca wyłącznie składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Jej wysokość zależy od wybranej formy opodatkowania i nie jest objęta ulgą na start.

Co ważne, ulga na start:

• jest dobrowolna, więc przedsiębiorca może z niej zrezygnować w dowolnym momencie,

• nie wpływa na staż emerytalny, ponieważ okres korzystania z ulgi nie jest uwzględniany przy ustalaniu przyszłej emerytury,

• nie obejmuje ubezpieczenia chorobowego. Oznacza to, że w okresie korzystania z ulgi przedsiębiorcy nie przysługuje zasiłek chorobowy ani macierzyński z tytułu prowadzenia działalności.

Czym są preferencyjne składki ZUS?

Preferencyjne składki ZUS (potocznie nazywane “małym ZUS-em”) to możliwość opłacania obniżonych składek na ubezpieczenia społeczne przez 24 miesiące, liczonych od zadeklarowanej podstawy wynoszącej 30% minimalnego wynagrodzenia. W 2026 r. składki te wynoszą:

456,18 zł miesięcznie jeśli zdecydujesz się dodatkowo na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe (daje ono prawo do zasiłku chorobowego),
420,86 zł miesięcznie bez ubezpieczenia chorobowego.

Do tego, tak jak w przypadku ulgi na start, dochodzi składka zdrowotna naliczana według zasad właściwych dla Twojej formy opodatkowania.

W przeciwieństwie do ulgi na start, okres korzystania z preferencyjnych składek liczy się do stażu emerytalnego płacisz bowiem realne (choć obniżone) składki emerytalne i rentowe.

Kluczowe różnice

Kto nie może skorzystać z tych ulg?

Obie ulgi rządzą się tymi samymi włączeniami. Nie skorzystasz z nich, jeśli:

W ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed rozpoczęciem obecnej działalności prowadziłeś już inną pozarolniczą działalność gospodarczą,
Jeżeli wykonujesz lub wykonywałeś usługi na rzecz swojego obecnego lub byłego pracodawcy w takim samym zakresie, w jakim wykonywałeś je wcześniej na podstawie umowy o pracę, nie możesz skorzystać z ulgi w tym ani w kolejnym roku podatkowym.

Te wyłączenia mają zapobiegać sytuacjom, w których pracownik “przechodzi” na działalność gospodarczą wyłącznie po to, by ten sam pracodawca płacił mu niższe koszty, korzystając przy tym z preferencji przeznaczonych dla nowych, samodzielnych przedsiębiorców.

Czy trzeba skorzystać z ulgi na start, czy można od razu wybrać preferencyjny ZUS?

To jedna z ważniejszych decyzji na starcie i tu wiele osób zakłada błędnie, że ulga na start jest obowiązkowym pierwszym etapem. Nie jest.

Możesz:

skorzystać z ulgi na start przez pełne 6 miesięcy, a potem przejść na preferencyjny ZUS na 24 miesiące,
skrócić okres ulgi na start i wcześniej przejść na preferencyjny ZUS,
całkowicie zrezygnować z ulgi na start i od pierwszego dnia działalności opłacać preferencyjne składki ZUS.

Ostatnia opcja bywa korzystna dla osób, którym zależy na budowaniu stażu emerytalnego od pierwszego miesiąca działalności albo które chcą mieć od razu dostęp do ubezpieczenia chorobowego np. planując w najbliższym czasie ciążę lub mając zwiększone ryzyko dłuższej niezdolności do pracy.

Jak zgłosić się do wybranej ulgi?

Wyboru dokonuje się już na etapie rejestracji firmy w CEIDG formularz CEIDG-1 zawiera pole, w którym wskazujesz, czy chcesz skorzystać z ulgi na start, preferencyjnych składek, czy od razu opłacać pełny ZUS. Na tej podstawie system automatycznie przekazuje odpowiednie zgłoszenie do ZUS (formularz ZUS ZUA lub ZUS ZZA).

Jeśli już prowadzisz działalność i chcesz zmienić rodzaj ulgi (np. zrezygnować z ulgi na start wcześniej niż po 6 miesiącach), zgłoszenia dokonuje się bezpośrednio przez PUE/eZUS, wyrejestrowując się z dotychczasowego tytułu ubezpieczenia i zgłaszając na nowy z zachowaniem odpowiednich terminów, o których piszemy w naszym artykule o terminach ZUS.

Więcej o tym, co dzieje się po zakończeniu preferencyjnych składek i jak wygląda Mały ZUS Plus oraz pełne składki, przeczytasz w artykule ZUS dla początkujących przedsiębiorców ile, kiedy, jak.

Podsumowanie

Ulga na start i preferencyjny ZUS to dwa różne rozwiązania, z których przedsiębiorca może skorzystać na początku prowadzenia działalności, jeśli spełnia określone warunki.

Ulga na start pozwala przez pierwszych pełnych 6 miesięcy nie opłacać składek na ubezpieczenia społeczne. Trzeba jednak pamiętać, że okres korzystania z ulgi nie jest uwzględniany przy ustalaniu przyszłej emerytury.

Preferencyjny ZUS oznacza natomiast opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne od niższej podstawy przez okres do 24 miesięcy. Opłacanie tych składek wpływa na przyszłe świadczenia i staż emerytalny.

Wybór odpowiedniego rozwiązania warto dopasować do swojej sytuacji oraz planów związanych z prowadzeniem działalności.

Podane w artykule kwoty składek ZUS dotyczą 2026 r. i mają charakter orientacyjny. Jeśli nie wiesz, z którego rozwiązania możesz skorzystać lub które będzie dla Ciebie korzystniejsze, skontaktuj się z nami. Pomożemy dobrać rozwiązanie odpowiednie do Twojej sytuacji.

Aneta Górska

Księgowa z doświadczeniem, pasją do porządkowania zawiłości podatkowych i zamiłowaniem do prostego tłumaczenia skomplikowanych tematów. Na co dzień kieruje zespołem księgowym i wspiera klientów biura w rozwoju ich firm. Na blogu dzieli się wiedzą zdobytą przez lata pracy z przedsiębiorcami z różnych branż, łącząc praktyczne podejście z empatią i zrozumieniem dla wyzwań, z jakimi mierzą się właściciele firm.